| |
Esasen 4 tür ısıl işlem
göstergesi kullanılmaktadır. Bunlardan (O) tavlı ; (F)
fabrikasyondan sonraki hali ; (H) rekristallizasyon
temperatürünün altındaki sıcaklıklarda yapılan plastik
şekillendirme sonucu sertlik ve mukavemetin artışı (T) ısıl
işlem halini göstermektedir. (W) solusyona alma ısıl işlemlnden
sonraki kalıcı olmayan yapıyı göstermekle beraber, şayet zamanı
verilmiş ise o takdirde belirli bir ısıl işlem ifade edilmiş
olmaktadır.
F : Fabrikasyondan sonraki hali (üretildiği gibi) Bu hal;
Mukavemet veya sertliğini değiştirmek amacıyla hiçbir ilave
işlem yapılmaksızın, imâl edildikten sonraki fiziksel yapısını
belirtmektedir. Biçimlendirilen alüminyum alaşımlarının mekanik
özelliklerinin hiçbir garantisi yoktur. Döküm hali için, örneğin
43-F işareti kullanılmaktadır.
O : Tavlı, rekristallize olmuş hali : (
Biçimlendirilebilen alüminyum alaşımlarının en yumuşak halidir.)
H : Genellikle, yassı ürünler (levha/sac) için kullanılan
bir notasyondur. Soğuk biçimlendirme (Rekristallizasyon
temperatürünün altında yapılan plastik şekillendirme) sonucu ve
kısmi bir yumuşama elde etmek üzere ilave ısıl işlemin yapılıp
yapılmamasına rağmen biçimlendirilebilen alüminyum alaşımlarında
elde edilen mukavemet ve sertlik artışını ifade eder.
H 1 : Plastik şekillendirme sınırları içinde sadece şekil
verilmiştir. İkinci rakam, yapılan soğuk işlemi ifade
etmektedir. Şöyle ki ; 8 rakamı erişilebilen en sert hali ifade
eder. Böylece (H18) Bu sonucu gösterir. En sert ile yumuşak
arasındaki orta sertlik (H14) şeklinde ifade edilir. Aynı
şekilde dörtte bir sertlik ise (H12) şeklinde belirtilir.Üçüncü
rakam, ekseriya ayrı özellikleri belirtmek için kullanılır.Şöyleki
; (H141), (H14) sağladığı aynı minimum özellikleri vermekle
beraber maksimum değerler standard değerlere daha çok yakındır.
Üçüncü rakam, (H14) den daha farklı değerleri ifade etmekle
beraber (H13) veya (H15) in yerine kaim olacak ölçüde değildir.
Çok sert özellikler, üçüncü rakam olsun veya olmasın, ikinci
rakam olarak (9) kullanıldığı zamanı belirtilirler. (H112)
işareti "kontrollu" olarak, F-ısıl işlem halinin garanti edilmiş
mekanik özelliklerini gösterir.
H 2 : Plastik şekillendirmeden sonra kısmi tav halini
ifade eder. Alaşımın plastik şekil alma sonucu belirli bir
mukavemet ve sertlik sağladıktan sonra kısmen tav yapılarak bu
değerlerin istenen sınırlar içine indirilmesi demektir. Bu
durum, ilk rakamın 2 olarak yazılması ile belirtilir. İstenen
kalıcı mukavemet ve sertlik (H1) de olduğu gibi ikinci rakam ile
belirtilir. Örneğin : H28 tam sert, H24 yarı sert'i ifade eder.
Oda sıcaklığında yaşlanma yumuşaması sağlayan alaşımların H2
hali H3 ün fiziksel özelliğine eşit olmaktadır. Diğer alaşımlar
bahis konusu olduğunda, H2 hali yaklaşık olarak H1'in fiziksel
özelliklerine eşit olmakla beraber, uzama kat sayısı biraz daha
fazladır.
H 3: Plastik şekillendirme ve bilâhre
stabilizasyon hali. Magnezyum ihtiva eden alüminyum alaşımları
düşük temparatürlerde ısıtılmak suretiyle stabilize edilerek
mukavemetleri biraz azaltılırken onların şekil alma özellikleri
artırılmaktadır. Bu işlem yapılmaz ise, bahis konusu değişiklik
oda sıcaklığında çok uzun sürede meydana gelir. Bu işlem (H) dan
sonraki üçüncü rakam ile ifade edilmektedir. Plastik
şekillendirme işlemi de (H) dan sonraki iki veya ilk rakam ile
ifade edilir.
W : Solüsyona alma ısıl işleminden sonraki kalıcı olmayan
yapıyı ifade eder. Bu hal doğal yaşlanmadan (natural aging)
ötürü, yaşlanma süresinin verilmesi ile belirtilmiş olur.
Örneğin 2024 W (1/2 saat), 7075 W (2 ay) vb.
I : F,O,H halleri dışında, yapıda stabilizasyon
sağlanması amacıyla uygulanan ısıl işlemleri belirtmektedir. Bu
harf plastik şekillendirme yapılsın veya yapılmasın yapının
stabil hale gelmesi için uygulanacak ısıl işlemi ifade eder. T
harfinden sonra 2'den 9'a kadar rakam eklenebilir. Bu rakamlar
uygulanacak belli başlı işlemleri gösterirler. 6061-T6 rumuzu
alındığında, bahis konusu alaşım için esas işlem'e ilave olarak
değişik özellikleri sağlayacak şekilde ayrı işlemlerin
uygulanması istendiğinde bu esas rumuza ilaveler yapılmaktadır.
Şöyleki ; 6061-T62'de olduğu gibi. Oda sıcaklığında tabii
yaşlanma, esas ısıl işlemler yapılırken veya yapıldıktan sonra
uygulanabilmektedir. Süre, metallürjik açıdan önem taşıyorsa o
zaman kontrol edilir. Fakat aksi halde belirtilmemiş olur.
T : T notasyonu, ısıl işlem yapılarak elde edilen
temperleri ifade eder. Isıl işlemlerinin değişik türleri,
aşağıdaki harf ve rakam göstergeleriyle ifade edilmektedir
T1 : Sıcak işlemden sonra soğutulur ve doğal
yaşlanma ile kararlı duruma getirilir.
T2 : Sıcak işlemden sonra soğutulur, soğuk işlemden geçirilir ve
doğal yaşlanma ile kararlı duruma getirilir.
T3 : Solüsyona alma ısıl işlemi uygulanır, soğuk işlemden
geçirilir, ve doğal yaşlanma ile kararlı duruma getirilir
T4: Solüsyona alma ısıl işleminden geçirilir, doğal yaşlanma ile
kararlı duruma getirilir.
T5: Sıcak işlemden sonra soğutulur ve yapay yaşlanma ile
sertleştirilir (Termik ısıl işlemi)
T6: Solüsyona alma ısıl işleminden geçirilir ve yapay yaşlanma
ile sertleştirilir (Termik ısıl işlemi)
T7: Solüsyona alma ısıl işleminden geçirilir ve yapay aşırı
yaşlanma yapılır.(Termik ısıl işlemi)
T8: Solüsyona alma ısıl işleminden geçirilir, soğuk işlemden
geçirilir, ve yapay yaşlanma yapılır (Termik ısıl işlemi)
T9: Solüsyona alma ısıl işleminden geçirilir, yapay yaşlanma
yapılır (termik ısıl işlemi) ve soğuk işlemden geçirilir
T10: Sıcak işlemden soğutulur, soğuk işlemden geçirilir ve yapay
olarak yaşlandırılır (Termik ısıl işlemi).
Geri
İleri |
|
